ΘΕ 3: Κυριακή: Μια σημαντική ημέρα της Εβδομάδας

/ΘΕ 3: Κυριακή: Μια σημαντική ημέρα της Εβδομάδας
ΘΕ 3: Κυριακή: Μια σημαντική ημέρα της Εβδομάδας 2017-09-08T15:30:01+00:00

Κεντρικές ιδέες Θεματικών Ενοτήτων

Εισαγωγή

Ο ξεχωριστός - ιερός χρόνος, όπως άλλωστε και ο χώρος (ναοί, προσκυνήματα κ.ά.) με τα θρησκευτικά του σύμβολα, αναδεικνύονται ως εκφράσεις της κοινής - συλλογικής εμπειρίας, μνήμης και γιορτής για τους πιστούς όλων των θρησκειών. Οι μαθητές αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τις θρησκευτικές διαστάσεις του περιβάλλοντός τους και το πώς αυτές οργανώνουν και δίνουν νόημα στην καθημερινότητά τους.

 

Γενικοί Στόχοι Ενότητας

Οι μαθητές:
α) περιγράφουν εμπειρίες και βιώματα για την Κυριακή ως μια ξεχωριστή μέρα του χρόνου τους
β) εκτιμούν τη σημασία και την ιερότητα της Κυριακής για τη ζωή των χριστιανών
γ) εξηγούν τη σπουδαιότητα των «ειδικών» ημερών του Ισλάμ και του Ιουδαϊσμού και τη σημασία τους για τους Εβραίους και τους Μουσουλμάνους
δ) γνωρίζουν και κατονομάζουν ιερούς χώρους, λατρευτικές τελετές και αντικείμενα λατρείας των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών
ε) επιβεβαιώνουν την ιδιαίτερη σχέση των πιστών με τους ιερούς χώρους της θρησκείας τους
στ) αναπτύσσουν διαθέσεις γνωριμίας και σεβασμού προς άλλες θρησκευτικές πρακτικές

  Χρόνος: 3 δίωρα    

Μαθήματα από Ψηφιακό Σχολείο

  

Κυριακή: μια σημαντική ημέρα της εβδομάδας

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3

Η Κυριακή είναι πάντοτε μια ξεχωριστή μέρα της εβδομάδας. Για τη ζωή των χριστιανών είναι μέρα χαράς, συνύπαρξης και λατρείας. Με την τέλεση της Θείας Λειτουργίας την Κυριακή, η πίστη και η ζωή της Εκκλησίας γιορτάζεται με ιδιαίτερα λαμπρό τρόπο. Ξεχωριστές μέρες προσευχής και λατρείας έχουν και άλλες θρησκείες, όπως ο Ιουδαϊσμός και το Ισλάμ.

 

Ι. Μια διαφορετική ημέρα

Μέρα αργίας ή μέρα γιορτής;

Την Κυριακή οι χριστιανοί πηγαίνουν από νωρίς το πρωί στην εκκλησία για να συμμετέχουν στην πιο σημαντική τελετή, τη Θεία Λειτουργία. Είναι γι’ αυτούς μέρα γιορτής, αφού συναντιούνται για να προσευχηθούν όλοι μαζί, να δείξουν την αγάπη τους μεταξύ τους και, το πιο σημαντικό απ’ όλα, να κοινωνήσουν.
Η Κυριακή για τους περισσότερους ανθρώπους είναι μέρα αργίας και αποχής από την καθημερινή δουλειά τους, η οποία αρκετές φορές μπορεί να είναι βαρετή και κουραστική. Συνεπώς, είναι μέρα χαράς, που προσφέρεται για ξεκούραση και διασκέδαση. Για πολλούς συνανθρώπους μας είναι και μέρα για έξοδο στο βουνό ή στη θάλασσα, σε αθλητικά κέντρα για να γυμναστούν, στο καφενείο ή στο θέατρο και τον κινηματογράφο, για επισκέψεις σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.
Όμως είναι και αρκετοί άνθρωποι που δεν μπορούν να μην εργαστούν την Κυριακή. Είναι οι κτηνοτρόφοι που πρέπει να φροντίζουν κάθε μέρα τα κοπάδια τους για τροφή και νερό. Είναι υπάλληλοι και εργάτες στα μεγάλα εργοστάσια που παράγουν το ηλεκτρικό ρεύμα. Είναι οι μάγειροι και οι σερβιτόροι στα εστιατόρια και στα καφενεία. Κάποιοι από αυτούς δεν εργάζονται μια άλλη μέρα της εβδομάδας.

Κώστας Καρυωτάκης, Κυριακή

Ο ήλιος ψηλότερα θ’ ανέβει
σήμερα που ’ναι Κυριακή.
Φυσάει το αγέρι και σαλεύει
μια θημωνιά στο λόφο εκεί.

Τα γιορτινά θα βάλουν, κι όλοι
θα ’χουν ανάλαφρη καρδιά:
κοίτα στο δρόμο τα παιδιά,
κοίταξε τ’ άνθη στο περβόλι.

Τώρα καμπάνες που χτυπάνε
είναι ο Θεός αληθινός.
Πέρα τα σύννεφα σκορπάνε
και μεγαλώνει ο ουρανός. […]

Κωνσταντίνος Καβάφης, Στην εκκλησία

Την εκκλησίαν αγαπώ —τα εξαπτέρυγά της,
τ’ ασήμια των σκευών, τα κηροπήγιά της,
τα φώτα, τες εικόνες της, τον άμβωνά της.
Εκεί σαν μπω, μες σ’ εκκλησία των Γραικών·
με των θυμιαμάτων της τες ευωδίες,
μες τες λειτουργικές φωνές και συμφωνίες,
τες μεγαλοπρεπείς των ιερέων παρουσίες
και κάθε των κινήσεως τον σοβαρό ρυθμό
–λαμπρότατοι μες στων αμφίων τον στολισμό–
ο νους μου πηαίνει σε τιμές μεγάλες της φυλής μας,
στον ένδοξό μας Βυζαντινισμό.

Γιάννης Ρίτσος, Κυριακή

Κυριακή, και μας ξύπνησαν οι καμπάνες.
Βγήκαν τα παιδιά με τα ποδήλατα.
Βγήκαν τα πουλιά με τις καρότσες.
Κ’ ένα φύλλο στάθηκε και ρώτησε:
Τι θα γίνω εγώ μονάχο μου στο ψήλωμα
να με δέρνει ο αγέρας και το πέλαγο
κι ούτε να ’χω ένα σκοινί να το τραβήξετε
να σας φυλλοκαμπανίσω όλο
το πράσινο;

ΙΙ. Η Κυριακή των Χριστιανών

Σύμφωνα με την Αγία Γραφή, μια μέρα είναι αφιερωμένη στον Θεό:
«Και είδε ο Θεός όλα όσα δημιούργησε κι ευχαριστήθηκε. Ήταν όλα πάρα πολύ καλά. Μετά ο Θεός ξεκουράστηκε. Κι ευλόγησε τη μέρα την εβδόμη, όταν πια όλα τα είχε τελειώσει, και την ξεχώρισε για να την τιμούν όλοι οι άνθρωποι. Να ξεκουράζονται και να δοξάζουν τον Θεό για όλα τα ωραία έργα του» (Γεν 1, 31. 2,3). Για τους χριστιανούς, ο άνθρωπος καλείται από τον Θεό να αγιάσει και αυτός «την έβδομη μέρα» και να συμμετάσχει στη χαρά για τη δημιουργία.

 

Η κυριακάτικη πρόσκληση

Την Κυριακή, σε κάθε πόλη και χωριό της Ελλάδας, οι καμπάνες που χτυπούν προσκαλούν τους χριστιανούς στη Θεία Λειτουργία.
Η ετοιμασία αρχίζει από το σπίτι. Όλοι πλυμένοι, καθαροί, με τα καλά τους ρούχα. Πριν τη Θεία Λειτουργία δεν τρώνε, ιδιαίτερα όσοι πρόκειται να κοινωνήσουν.
Η εκκλησία ολόφωτη περιμένει τους χριστιανούς, με τη μυρωδιά του λιβανιού και τις μελωδίες των ύμνων. Ανάβουν το κερί τους, προσκυνούν τις εικόνες και ύστερα στέκονται πλάι πλάι σιωπηλοί, συμμετέχοντας με προσοχή.
Όταν η Θεία Λειτουργία τελειώσει, ο ιερέας μοιράζει στους πιστούς το αντίδωρο.

 

Η Θεία Λειτουργία μέσα στον ναό

Αυτή γίνεται μέσα στον ναό της κάθε ενορίας. Η Θεία Λειτουργία λέγεται και Θεία Ευχαριστία. Την ώρα της Θείας Λειτουργίας επαναλαμβάνεται η ζωή του Χριστού.
Η Θεία Λειτουργία αρχίζει όταν ο ιερέας από την Ωραία Πύλη, λέει με δυνατή φωνή: «Ευλογημένη η βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».
Αφού ζητήσουν την ειρήνη για όλο τον κόσμο, συνεχίζεται με ύμνους και ψαλμούς.
Έπειτα γίνεται η Μικρή Είσοδος, που συμβολίζει την είσοδο του Χριστού στον κόσμο των ανθρώπων. Λέγεται «Μικρή», για να ξεχωρίζει από τη Μεγάλη Είσοδο, που γίνεται μετά την ανάγνωση του Ευαγγελίου και συμβολίζει την πορεία του Χριστού προς τον Γολγοθά.
Η Μικρή Είσοδος είναι μια λιτανεία. Ο ιερέας κρατάει ψηλά το Ευαγγέλιο και μπροστά του πηγαίνει ένα παπαδάκι που συμβολίζει τον Ιωάννη τον Βαπτιστή που άνοιξε τον δρόμο για τον ερχομό του Χριστού στη γη. Όταν η λιτανεία φτάσει κοντά στο ιερό Βήμα, ο ιερέας σηκώνει ψηλά το Ευαγγέλιο και λέει δυνατά: «Σοφία. Πρόσχωμεν», που θα πει: «Ας προσέξουμε γιατί αυτά που θα ακούσουμε είναι σοφά λόγια».

Αφού ο ψάλτης διαβάσει το αποστολικό ανάγνωσμα, βγαίνει ο ιερέας στην Ωραία Πύλη και λέει δυνατά ώστε να το ακούσουν όλοι: «Σοφία. Ορθοί. Ακούσωμεν του Αγίου Ευαγγελίου. Ειρήνη πάσι». Δηλαδή: «το Ευαγγέλιο είναι η σοφία. Ας σηκωθούμε όρθιοι να το ακούσουμε, κι ας είναι ειρηνική η καρδιά μας».
Μετά γίνεται η Μεγάλη Είσοδος και πάλι με λιτανεία. Οι ιερείς κρατούν στα χέρια τους τα δώρα, δηλαδή το κρασί και το πρόσφορο που θα αγιαστούν, και είναι η προσφορά όλης της Εκκλησίας και όλου του λαού. Όλοι ψάλλουν τον Χερουβικό ύμνο. Και μετά, πάλι όλοι μαζί, ψάλτες και λαός, λένε το «Πιστεύω».
Στη συνέχεια, ο ιερέας λέει «Λάβετε, φάγετε. Τούτο μου εστί το σώμα …», δηλαδή: «πάρτε αυτό το ψωμί και φάτε το. Δεν είναι πια ψωμί, αλλά το σώμα μου που θυσιάστηκε για σας για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες σας». Και πάλι λέει ο ιερέας: «Πίετε εξ αυτού πάντες. Τούτο εστί το αίμα μου …», δηλαδή: «όλοι απ’ αυτό να πιείτε γιατί δεν είναι πια κρασί. Είναι το αίμα μου που χύνεται για χάρη σας, για να συγχωρεθείτε».
«Τα σα εκ των σων σοι προσφέρομεν κατά πάντα και διά πάντα», δηλαδή: «σου προσφέρουμε τα δώρα αυτά που η αγάπη σου μας πρόσφερε».
Όλοι μαζί οι πιστοί λένε το «Πάτερ ημών».
Μέσα στο Ιερό, ο ιερέας ενώνει στο Άγιο Ποτήριο το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Βγαίνει λέγοντας: «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε», δηλαδή: ελάτε να μεταλάβετε. Μα προσοχή! Με φόβο στον Θεό, πίστη και αγάπη». Έπειτα ο ιερέας δίνει τη Θεία Κοινωνία.

Η θεία Λειτουργία ολοκληρώνεται με το «Δι’ ευχών…» και ο ιερέας μοιράζει το αντίδωρο. Όμως η θεία Λειτουργία δεν τελειώνει εδώ μόνο μέσα στον ναό γιατί ο ιερέας καλεί τους πιστούς να συνεχίσουν να ζουν όμορφα τη ζωή τους με αγάπη και ειρήνη, όπως και μέσα στη θεία Λειτουργία.
Κάθε εκκλησιαστική ευχή, κάθε ανάγνωση ιερού κειμένου, την ευλαβείτο ο άγιος Πορφύριος. Έπρεπε να λεχθούν με τον καλύτερο τρόπο. Σ’ όλη του τη ζωή βοηθούσε αναρίθμητους ιερείς, μοναχούς, ψάλτες, αναγνώστες, να ψάλλουν και να διαβάζουν με τον πιο ωραίο τρόπο, αντάξιο του Θεού.

Ανθολόγιο Συμβουλών Γέροντος Πορφυρίου

Στον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό, όταν ήταν μικρό παιδί στη Ζάκυνθο, άρεσε πολύ να πηγαίνει στην εκκλησία. Εκεί τον έβαζαν να διαβάζει στη Θεία Λειτουργία τον «Απόστολο», πριν ακουστεί το Ευαγγέλιο από τον ιερέα.

ΙΙΙ. Το Σάββατο των Εβραίων

Τι σημαίνει «Σάββατο»

Η ελληνική λέξη «συναγωγή» χρησιμοποιείται σε όλο τον κόσμο ως ονομασία για τον χώρο λατρείας των Εβραίων. Στον τοίχο που βρίσκεται στο βάθος του κτιρίου βρίσκεται τοποθετημένη η Ιερή Κιβωτός που περιέχει τα ιερά τους βιβλία. συναγωγές υπάρχουν σε πολλά μέρη του κόσμου και, βέβαια, και στην Ελλάδα. Οι σπουδαιότερες γιορτές των Εβραίων, αλλά και το Σάββατο, που είναι η ιερή τους μέρα, γιορτάζονται πάντοτε στη συναγωγή.

 

Η Συναγωγή

Για τους Εβραίους, το Σάββατο (Σαμπάτ) είναι η ονομασία της τελευταίας ημέρας της εβδομάδας και η λέξη «Σαμπάτ» σημαίνει «διακόπτω την εργασία». Το Σάββατο είναι μέρα ξεκούρασης, μελέτης και προσευχής για τους Εβραίους. Για να τηρήσει κανείς το Σαμπάτ πρέπει να απέχει από κάθε εργασία και δραστηριότητα. Το πρωί του Σαββάτου συγκεντρώνονται στον χώρο της συναγωγής όλα τα μέλη της εβραϊκής κοινότητας. Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους οφείλουν, ως ένδειξη σεβασμού, να έχουν καλυμμένο το κεφάλι με ένα μικροσκοπικό κάλυμμα, το οποίο ονομάζεται «κιπά», ενώ φορούν και ένα σάλι (ταλίτ) στους ώμους για την προσευχή.

Εκεί παρακολουθούν την ιερή τους ακολουθία, η οποία περιλαμβάνει:

  • Την ανάγνωση και μελέτη των Γραφών: της Πεντατεύχου, που περιέχει τα 5 πρώτα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, και της Τορά, που περιέχει ολόκληρη την εβραϊκή διδασκαλία από την αρχή της Βίβλου μέχρι τις μέρες μας.
  • Την προσευχή, που συνοδεύεται με την απαγγελία διάφορων ψαλμών.
  • Το κήρυγμα από τον ραβίνο, που διαβάζει και σχολιάζει αποσπάσματα από την Τορά.

 

Η Μενορά

Η επτάφωτος λυχνία (Μενορά) αποτελεί απαραίτητο ιερό σκεύος για κάθε συναγωγή. Την πρώτη Μενορά κατασκεύασε ο Μωυσής και έκαιγε αρχικά εκεί που οι Ισραηλίτες τοποθέτησαν την Κιβωτό της Διαθήκης με τις Δέκα Εντολές. Αργότερα συνέχισε να καίει και στον Ναό του Σολομώντα. Με τον καιρό έγινε σύμβολο των Ισραηλιτών και της εβραϊκής θρησκείας.

 

Ο ραββίνος

Ραβίνος είναι ο διδάσκαλος που τελεί τις θρησκευτικές τελετές των Εβραίων και κηρύττει. Το όνομά του προέρχεται από την εβραϊκή λέξη «ραβί», που σημαίνει «μεγάλος, έξοχος». Είναι αυτός που έχει την εξουσία να διδάσκει την εβραϊκή θρησκεία. Ο ραβίνος είναι υπεύθυνος, επίσης, και για όλη την κοινότητα των Εβραίων που βρίσκονται εγκατεστημένοι σε έναν τόπο.

 

Οι Εβραίοι προσεύχονται


Yψώνω τα μάτια μου προς τα βουνά. Από πού θα έρθει η βοήθειά μου; Η βοήθειά μου έρχεται από τον Κύριο, τον δημιουργό του ουρανού και της γης. Ο Κύριος είναι ο φύ- λακας σου, ο Κύριος είναι στα δεξιά σου και σε ακολουθεί όπως η σκιά σου. Ο Κύριος σε φυλάει από κάθε κακό.

Εβραϊκό Προσευχολόγιο, Ψαλμός ΡΚ΄

IV. Η Παρασκευή των Μουσουλμάνων

Η σημασία της Παρασκευής


Η ιερή μέρα λατρείας για τους μουσουλμάνους είναι η Παρασκευή. Το μεσημέρι της ημέρας αυτής, οι μουσουλμάνοι πηγαίνουν στον τόπο λατρείας τους, που ονομάζεται τζαμί (ή τέμενος), για να προσευχηθούν. Το τζαμί αποτελεί το κέντρο της λατρευτικής ζωής των μουσουλμάνων.

 

Το κάλεσμα σε προσευχή του μουεζίνη

Από το τζαμί γίνεται η πρόσκληση πέντε φορές μέσα στην ημέρα, για να υπενθυμίσει στους πιστούς ότι έφτασε η ώρα της προσευχής. Πριν την είσοδό τους στο τζαμί, οι πιστοί οφείλουν να βγάλουν τα παπούτσια τους και να πλύνουν τα πόδια, τα χέρια και το πρόσωπό τους, σε ειδικό χώρο έξω από το τζαμί.

 

Οι πιστοί μέσα στο τζαμί την ώρα της προσευχής

Μέσα στο τζαμί δεν υπάρχουν καθίσματα. Όλο το δάπεδο είναι καλυμμένο με χαλιά. Οι πιστοί παρατάσσονται σε σειρές με το πρόσωπο στραμμένο προς τη Μέκκα, που είναι η ιερή πόλη του Ισλάμ. Ο ιμάμης στέκεται μπροστά στους συγκεντρωμένους και απαγγέλλει τους καθορισμένους στίχους από το Κοράνιο. Πίσω από τον ιμάμη, οι πιστοί προσεύχονται εκτελώντας ρυθμικά τις κινήσεις που προβλέπονται. Ο ιμάμης είναι ο καθοδηγητής και ο υπεύθυνος της μουσουλμανικής κοινότητας. Το Κοράνιο, είναι το ιερό βιβλίο των μουσουλμάνων, που διαβάζεται στο τζαμί, αλλά όχι μόνο εκεί. Πάνω στο Κοράνιο στηρίζεται όλη η θρησκεία του Ισλάμ.

 

Μουσική και videos